Inleiding: samenwerken als het schuurt
Drie scènes. De vergadering waarin een collega voor de derde keer over je heen praat, en jij denkt: laat maar. De mail van je leidinggevende die al vier dagen ongeopend in je inbox staat, omdat je de toon al kent. En zondagavond, aan tafel, als iemand vraagt hoe het op je werk gaat en je “prima” zegt terwijl je iets heel anders bedoelt. Herken je er minstens één? Dan ben je hier goed.
Samenwerken als het schuurt
Samenwerken is de kern van bijna elk werk. Toch krijgen we er zelden les in. We leren het vak, de systemen en de procedures, en de mensen moeten we er zelf maar bij zien te leren. Dat gaat vaak goed. En soms schuurt het. Dan kost een collega je meer energie dan het werk zelf, en zie je op zondagavond al op tegen de dinsdag.
Eerst iets om vast te houden: wrijving hoort erbij. Waar mensen samenwerken, botsen belangen, tempo’s en stijlen. De ene collega wil eerst alles uitdenken, de andere wil beginnen. De ene zegt wat ze denkt, de andere denkt wat hij zegt. Dat is geen ontwerpfout van jouw team. Dat is samenwerken. De vraag is niet hoe je de wrijving wegkrijgt, maar wat je ermee doet.
Drie dingen die mensen met wrijving doen
Grof gezegd zijn er drie routes.
Inslikken. Je zegt niets, past je aan en neemt het mee naar huis. Voelt rustig. Stapelt zich op.
Ontploffen. Het komt eruit, meestal op het verkeerde moment, tegen de verkeerde persoon of in de verkeerde toon. Voelt even goed. Kost daarna veel.
Uitpraten. Je benoemt wat er speelt, op een manier waar de ander iets mee kan. Voelt spannend. Levert het meeste op.
De meeste mensen kennen alle drie. Maar bijna iedereen heeft een favoriet, en die favoriet kies je meestal niet bewust. Daar gaat deze cursus over: van reflex naar keuze.
Gedoe over de inhoud, gedoe over de persoon
Nog één onderscheid dat je door de hele cursus zult gebruiken. Er is gedoe over de inhoud: hoe pakken we dit project aan, wie doet wat, welke deadline is realistisch. En er is gedoe over de persoon: hij luistert nooit, zij wil alleen maar slim overkomen, ze nemen me niet serieus.
Inhoudelijk gedoe is meestal oplosbaar, en soms nuttig; er komt een beter plan uit. Persoonlijk gedoe is giftig: het vreet aan je plezier, aan het vertrouwen in je team en aan het werk zelf. Het lastige is dat het ene ongemerkt het andere wordt. Een meningsverschil over de planning is, drie ontwijkende mails later, een oordeel over iemands karakter geworden. Hoe eerder je merkt dat die grens wordt overschreden, hoe makkelijker je terug kunt.
Is een beetje wrijving goed voor een team? Organisatiepsycholoog Karen Jehn maakte in de jaren negentig het onderscheid tussen taakconflict (over de inhoud) en relatieconflict (over de persoon). Lang dachten onderzoekers dat een beetje taakconflict teams beter maakt. Latere overzichtsstudies laten een gemengd beeld zien: soms helpt het, soms niet, en het hangt sterk af van hoe veilig het team is. Over relatieconflict is de wetenschap wel eensgezind: dat kost prestatie én werkplezier. Ruzie over de inhoud is dus niet erg, zolang hij niet over de persoon gaat.
Hoe deze cursus werkt
Acht lessen, elk 10 tot 15 minuten lezen plus een oefening van 5 tot 15 minuten. Les 2 gaat over jou: hoe je reageert als het spannend wordt. Les 3 tot en met 7 gaan over vaardigheden en situaties: feedback, conflict, de ongeschreven regels van je team, ongewenst gedrag en eenzaamheid op het werk. Les 8 zet alles op één A4 voor als het weer schuurt.
Wat je niet krijgt: een methode om lastige collega’s te veranderen. Die bestaat niet, en wie het belooft verkoopt iets. Wat je wel krijgt: meer grip op je eigen aandeel.
Misschien denk je nu: mijn aandeel is niet het probleem, dat is die collega. Dat kan waar zijn. Toch is jouw aandeel het enige waar je iets aan kunt doen, en het is groter dan het op een slechte dinsdag lijkt.
Alle voorbeelden komen van het werk, maar veel ervan geldt ook thuis. De vaatwasser, de schoonfamilie en de groepsapp van school komen dus ook voorbij. Niet omdat het thuis hetzelfde is, maar omdat je daar dezelfde reflexen meeneemt.
Zelftest 1: Hoe gaat het met jouw werkrelaties?
Zo werkt het: geef bij elke stelling aan hoe vaak dit de afgelopen maand voor je gold. 1 = nooit, 2 = zelden, 3 = soms, 4 = vaak, 5 = bijna altijd. Ga af op je eerste indruk.
| Stelling | 1nooit | 2zelden | 3soms | 4vaak | 5bijna altijd |
|---|---|---|---|---|---|
| 1Ik zie op tegen contact met een bepaalde collega of leidinggevende. | |||||
| 2Ik slik dingen in die ik eigenlijk wil zeggen. | |||||
| 3Ik reageer scherper dan ik achteraf zou willen. | |||||
| 4Er speelt iets tussen mij en een collega dat we niet uitpraten. | |||||
| 5Ik voel me in mijn team niet vrij om te zeggen wat ik denk. | |||||
| 6Gedoe op het werk gaat mee naar huis, in mijn hoofd of in mijn humeur. | |||||
| 7Ik twijfel of ik in mijn team wel echt meetel. | |||||
| 8Ik stel gesprekken uit die ik eigenlijk moet voeren. | |||||
| 9Ik voel me alleen op het werk, ook als er mensen om me heen zijn. | |||||
| 10Ik vermijd bepaalde situaties of mensen om gedoe te voorkomen. |
Dit zegt niet of je “iets hebt”. Zie het als een thermometer: hij meet de temperatuur van nu. In les 8 doe je dezelfde test opnieuw en vergelijk je.
Het gedoe-lijstje
Waarom nuttig: je weet pas wat je wilt veranderen als je ziet wat je nu doet. Dit lijstje is je nulmeting in gedrag, naast de zelftest in cijfers.
Wanneer: één keer, nu. Vijf minuten, pen en papier of de notities-app op je telefoon.
Stappen
- Schrijf drie situaties op van de afgelopen maand waarin samenwerken je energie kostte. Kort, één regel per situatie. “Overleg dinsdag, Sam presenteerde mijn voorstel als het zijne.” “Appje van mijn zus over de verjaardag van pa.”
- Zet achter elke situatie één woord voor wat je deed: inslikken, ontploffen, uitpraten of weglopen.
- Kijk naar de drie woorden. Zie je een patroon?
- Bewaar het lijstje. Je hebt het in les 2 en les 8 weer nodig.
Wat je ermee bereikt: een eerste zicht op je favoriete route. Niet om jezelf ermee om de oren te slaan, wel om te weten waar je begint.
Als het niet lukt: kom je niet op drie situaties, dan is dat ook informatie. Neem er dan één, of pak een situatie van thuis.
Om over na te denken
- Welke van de drie routes (inslikken, ontploffen, uitpraten) is jouw favoriet? En welke gebruik je bijna nooit?
- Bij welke collega of situatie merk je dat inhoudelijk gedoe persoonlijk begint te worden?
- Wat hoop je dat er over acht weken anders is?
Dit neem je mee
- Wrijving hoort bij samenwerken. Het probleem is niet de wrijving, maar wat je ermee doet: inslikken, ontploffen of uitpraten.
- Gedoe over de inhoud is oplosbaar en soms nuttig. Gedoe over de persoon kost prestatie en plezier. Let op het moment waarop het ene het andere wordt.
- De ander verander je niet. Je eigen aandeel wel, en dat is groter dan het lijkt.
- Je zelftestscore en je gedoe-lijstje zijn je nulmeting. In les 8 kijk je wat er veranderd is.